Hệ thống cung cấp điện

Thông tin học phần

Mã học phần: CD2701

Số tín chỉ: Tổng số: 3TC(3LT)

Học phần tiên quyết: Máy điện 1, Mạng điện.

Học kỳ: 6

II. Thông tin về giảng viên:

Giảng viên: Nguyễn Xuân Hiếu

Bộ môn Hệ thống Điện, Khoa Cơ điện.

III. Mục tiêu:

Trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về hệ thống cung cấp điện. Xác định nhu cầu

điện, tính toán phần điện của đường dây và trạm biến áp. Tính toán bảo vệ rơ le và nối đất. Các biện

pháp nâng cao chất lượng điện năng và hệ số công suất. Cuối môn học, sinh viên có thể thi ết kế

cung cấp điện và thiết kế chiếu sáng cho một số cơ sở sản xuất hoặc sinh hoạt dân dụng

pdf203 trang | Chia sẻ: Mr Hưng | Ngày: 09/09/2016 | Lượt xem: 42 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang nội dung tài liệu Hệ thống cung cấp điện, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
m ®­îc dung l­îng bï tèi ­u cña c¸c nh¸nh:   td 1 b 1b1 .RR QQQQ    td 2 b 2b2 .RR QQQQ  -------------------------------   td n b nbn .RR QQQQ  NÕu nh­ c«ng suÊt tèi ­u ë mét nót i nµo ®ã cã gi¸ trÞ ©m (Qbi < 0), th× ®iÒu ®ã chØ ra r»ng, ®Æt thiÕt bÞ bï ë nót nµy lµ kh«ng hîp lý vÒ kinh tÕ. Khi ®ã cÇn tÝnh l¹i ®iÖn trë t­¬ng ®­¬ng kh«ng cã ®­êng d©y thø i vµ tÝnh l¹i c«ng suÊt cña c¸c thiÕt bÞ bï. §Ó thuËn tiÖn trong vËn hµnh vµ gi¶m bít c¸c thiÕt bÞ ®ãng c¾t, ®o l­êng cho c¸c nhãm tô, ng­êi ta quy ®Þnh nÕu dung l­îng bï tèi ­u ë mét nh¸nh nµo ®ã nhá h¬n 30 kVAr th× kh«ng nªn ®Æt tô ®iÖn ë nh¸nh ®ã n÷a mµ nªn ph©n phèi dung l­îng bï ®ã sang c¸c nh¸nh l©n cËn. 9.6.2 Ph©n phèi dung l­îng bï trong m¹ng ph©n nh¸nh 1 Q Q b1 R 1 1 b2 Q Q 2 bï Q Q 2 b3 Q Q 3 4 Q Q b4 32 R 3 R R 4 H×nh 9.12 Ph©n phèi dung l­îng bï trong m¹ng ph©n nh¸nh Mét m¹ng ph©n nh¸nh nh­ h×nh trªn cã thÓ coi lµ do nhiÒu m¹ng h×nh tia ghÐp l¹i. VÝ dô t¹i ®iÓm 3 cã thÓ coi nh­ cã 2 nh¸nh h×nh tia r3, r4, t¹i ®iÓm 2 cã thÓ coi nh­ cã 2 nh¸nh h×nh tia, mét nh¸nh r2 vµ mét nh¸nh n÷a cã ®iÖn trë t­¬ng ®­¬ng cña phÇn phÝa sau. 137 §iÖn trë t­¬ng ®­¬ng ®èi víi mçi nót cña m¹ng ®iÖn ®­îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc: Rtdn = Rn n1)n(n1n1)td(n RR 1 R 1 R 1    1)td(i1)i(iitdi RR 1 R 1 R 1    td2121td1 RR 1 R 1 R 1   Ta cã: (Q1-Qb1 ).R1 = (Q-Qb).Rtd1 §èi víi nót 2: (Q2-Qb2 ).R2 = [(Q-Q1)-(Qb-Qb1)].Rtd2 = (Q’1-Q’b1).Rtd2 §èi víi nót thø i: (Qi-Qbi ).Ri = (Q’i-Q’bi).Rtdi Trong ®ã Qi - phô t¶i nèi vµo cuèi ®­êng d©y cã ®iÖn trë Ri vµ ®­êng d©y ®i ra tõ nót thø i; Q’i-1 - phô t¶i nèi sau nót (i-1) cña m¹ng ®iÖn chÝnh; Q’b(i-1) - c«ng suÊt cña thiÕt bÞ bï ®Ó ph©n phèi sau nót (i-1); Rtdi - ®iÖn trë t­¬ng ®­¬ng ë nót thø i. C«ng suÊt tèi ­u cña c¸c thiÕt bÞ bï ®­îc x¸c ®Þnh theo c¸c c«ng thøc   td1 1 b 1b1 .RR QQQQ    td2 2 ' b1 ' 1 2b2 .RR QQQQ    tdi i ' 1)-b(i ' 1)-(i ib2i .RR QQ QQ   9.7. Tèi ­u hãa c«ng suÊt cña c¸c thiÕt bÞ bï (bï kinh tÕ) 9.7.1 §Æt vÊn ®Ò Bï c«ng suÊt ph¶n kh¸ng trong hÖ thèng ®iÖn ®­îc sö dông kh«ng nh÷ng chØ ®¶m b¶o ®iÒu kiÖn c©n b»ng c«ng suÊt ph¶n kh¸ng, mµ cßn lµ mét trong c¸c ph­¬ng ph¸p quan träng nhÊt ®Ó gi¶m tæn thÊt c«ng suÊt vµ ®iÖn n¨ng, còng nh­ ®Ó ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p. Tèi ­u hãa c«ng suÊt c¸c thiÕt bÞ bï lµ x¸c ®Þnh c«ng suÊt tèi ­u vµ vÞ trÝ ®Æt c¸c thiÕt bÞ bï. Môc tiªu cña bµi to¸n lµ t×m c«ng suÊt c¸c thiÕt bÞ bï ®Ó ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ cùc ®¹i khi tháa m·n tÊt c¶ ®iÒu kiÖn kü thuËt trong chÕ ®é lµm viÖc b×nh th­êng cña c¸c m¹ng ®iÖn vµ c¸c thiÕt bÞ sö dông ®iÖn. ChØ tiªu hiÖu qu¶ kinh tÕ lµ c¸c chi phÝ quy ®æi. C¸c yªu cÇu kü thuËt lµ c¸c h¹n chÕ vÒ ®é lÖch ®iÖn ¸p, vÒ kh¶ n¨ng t¶i cña c¸c phÇn tö trong m¹ng ®iÖn, vÒ c«ng suÊt cña c¸c thiÕt bÞ bï. Trong khi xÐt bµi to¸n tèi ­u hãa c«ng suÊt cña c¸c thiÕt bÞ bï chóng ta gi¶ thiÕt r»ng: 1. §iÖn ¸p t¹i c¸c nót trong m¹ng ®iÖn ®­îc lÊy b»ng ®iÖn ¸p danh ®Þnh cña m¹ng. §ång thêi c¸c ph­¬ng tr×nh cña chÕ ®é x¸c lËp lµ tuyÕn tÝnh vµ dßng ®iÖn t¹i c¸c nót cã gi¸ trÞ kh«ng ®æi, nghÜa lµ kh«ng phô thuéc vµo ®iÖn ¸p nót. 2. Kh«ng xÐt tíi ¶nh h­ëng cña thiÕt bÞ bï ®Õn chÕ ®é ®iÖn ¸p. 3. Kh«ng xÐt sù thay ®æi gi¸ cña tæn thÊt c«ng suÊt C0 khi t¨ng c«ng suÊt cña thiÕt bÞ bï, nghÜa lµ C0 ®­îc lÊy cè ®Þnh. 4. Gi¸ cña c¸c thiÕt bÞ bï ®­îc lÊy tû lÖ thuËn víi c«ng suÊt cña chóng. 9.7.2 Tèi ­u hãa c«ng suÊt c¸c thiÕt bÞ bï Chóng ta xÐt bµi to¸n tèi ­u hãa c«ng suÊt cña thiÕt bÞ bï ®èi víi s¬ ®å ®¬n gi¶n: 1 2 2S = P2 2Q+ j + jQ22P 1 R Qb 2 + j(Q22P -Qb) H×nh 9.13 S¬ ®å tÝnh bï c«ng suÊt ph¶n kh¸ng ®­êng d©y 138 §­êng d©y cã ®iÖn ¸p danh ®Þnh lµ Ud® vµ tæng trë j.XRZ .  . C«ng suÊt cña phô t¶i : 22 . 2 j.QPS  T×m c«ng suÊt tèi ­u Qbt cña thiÕt bÞ bï ®Æt t¹i thanh gãp 2 cña s¬ ®å. Chóng ta ký hiÖu c«ng suÊt cña thiÕt bÞ bï ®Æt t¹i thanh gãp 2 lµ Qb (gi¶ thiÕt r»ng c«ng suÊt bï kh«ng ®æi trong suèt n¨m). Gäi Z lµ chi phÝ tÝnh to¸n toµn bé trong mét n¨m khi cã ®Æt thiÕt bÞ bï víi dung l­îng lµ Qb. Nh­ vËy chi phÝ tÝnh to¸n Z gåm cã 3 phÇn: a) Chi phÝ do ®Æt thiÕt bÞ bï: Z1 = (avh + atc). k0.Qb, (1) Trong ®ã k0 - suÊt ®Çu t­ cho thiÕt bÞ bï, ®/MVAr (kÓ c¶ chi phÝ x©y l¾p); Qb - c«ng suÊt cña thiÕt bÞ bï, MVAr. avh - hÖ sè khÊu hao hao mßn, söa ch÷a vµ b¶o qu¶n, ®èi víi tô ®iÖn tÜnh th× th­êng lÊy lµ avh = 0,1. atc - hÖ sè tiªu chuÈn thu håi vèn ®Çu t­ phô, nÕu Ttc = 8 n¨m th× atc = 0,125. b) Chi phÝ vÒ tæn thÊt ®iÖn n¨ng do b¶n th©n thiÕt bÞ bï tiªu thô: Z2 = ∆P0.Qb.C0.T, (2) Trong ®ã ∆P0 - suÊt tæn thÊt c«ng suÊt t¸c dông trong thiÕt bÞ bï, kW/kVAr, ®èi víi tô ®iÖn tÜnh cã thÓ lÊy ∆P0 = 0,005. C0 - gi¸ tiÒn 1 kWh tæn thÊt ®iÖn n¨ng, ®/kWh. T - thêi gian thiÕt bÞ bï lµm viÖc. NÕu ta ®Æt bï t¹i tr¹m biÕn ¸p khu vùc th× T = 8760 h/n¨m, nÕu ®Æt bï t¹i c¸c xÝ nghiÖp th×: T = 2500 - 7000 h/n¨m (2500 giê t­¬ng øng víi chÕ ®é lµm viÖc mét ca, 7000 giê t­¬ng øng víi chÕ ®é lµm viÖc ba ca/ngµy). c) Chi phÝ vÒ tæn thÊt ®iÖn n¨ng trong m¹ng ®iÖn (®­êng d©y vµ m¸y biÕn ¸p) sau khi cã ®Æt thiÕt bÞ bï. Tæn thÊt c«ng suÊt t¸c dông trong m¹ng ®iÖn sau khi bï c«ng suÊt ph¶n kh¸ng .R U )Q(QP ΔP 2 dd 2 b2 2 2  (3) Bëi v× thµnh phÇn .R U P 2 dd 2 2 d­êng nh­ kh«ng thay ®æi theo c«ng suÊt Qb cho nªn kh«ng cÇn xÐt ®Õn trong biÓu thøc cña ∆P. V× vËy chi phÝ vÒ tæn thÊt c«ng suÊt t¸c dông trªn ®­êng d©y sau khi bï cã gi¸ trÞ   .τ.R.C U QQZ 02 dd 2 b2 3   (4) Trong ®ã: Q2 - phô t¶i ph¶n kh¸ng, MVA. R - ®iÖn trë cña m¹ch t¶i ®iÖn, Ω. τ - thêi gian tæn thÊt c«ng suÊt lín nhÊt, h Udd - ®iÖn ¸p danh ®Þnh cña m¹ng ®iÖn, kV Hµm môc tiªu gåm cã chi phÝ vÒ thiÕt bÞ bï, chi phÝ vÒ tæn thÊt ®iÖn n¨ng trong thiÕt bÞ bï vµ chi phÝ vÒ tæn thÊt ®iÖn n¨ng trong m¹ng ®iÖn sau khi ®Æt bï c«ng suÊt ph¶n kh¸ng, nghÜa lµ b»ng:   .τ.R.C U QQ.T.C.QΔP.Q).ka(aZ 02 dd 2 b2 0b0b0tcvh   (5) Gi¶i bµi to¸n tèi ­u hãa c«ng suÊt cña thiÕt bÞ bï ®èi m¹ng ®iÖn trªn lµ x¸c ®Þnh gi¸ trÞ c«ng suÊt Qbt cña thiÕt bÞ bï t­¬ng øng víi cùc tiÓu cña hµm môc tiªu (5). Gi¸ trÞ tèi ­u Qbt ®­îc x¸c ®Þnh tõ ®iÒu kiÖn 0 U .τR.C).Q2.(Q.T.CΔP).ka(a Q Z 2 dd 0 bt2000tcvh b    (6) Sau khi gi¶i ph­¬ng tr×nh (6) sÏ nhËn ®­îc 139   .τ2.R.C .UP.T.C).ka(aQQ 0 2 dd000tcvh 2bt   (7) Ph­¬ng tr×nh (7) cho phÐp x¸c ®Þnh gi¸ trÞ tèi ­u Qbt cña thiÕt bÞ bï ®Æt ë thanh gãp 2 cña m¹ng ®iÖn ®· cho. Trong c«ng thøc trªn nÕu Q2 lµ MVAr, k0 lµ ®/MVAr, C0 lµ ®/MWh, U lµ kV th× Qbt cã ®¬n vÞ MVAr. NÕu nh­ Qbt cã gi¸ trÞ ©m, trong tr­êng hîp nµy ®Æt thiÕt bÞ bï lµ kh«ng hîp lý vÒ kinh tÕ. Khi Qbt > Q2, chØ nªn bï ®Õn hÖ sè c«ng suÊt cosφ = 0,95 – 0,97. Bëi v× sau ®ã c«ng suÊt ph¶n kh¸ng ¶nh h­ëng kh«ng ®¸ng kÓ ®Õn tæn thÊt c«ng suÊt t¸c dông trªn ®­êng d©y. Q Q1 2Q Q3 0 t 1t t2 3t H×nh 9.14 §å thÞ phô t¶i ph¶n kh¸ng n¨m. NÕu cho ®å thÞ phô t¶i ph¶n kh¸ng (h×nh 9.33) th× c«ng thøc trªn cã thÓ viÕt nh­ sau:   .τ2.R.C .UP.T.C).ka(aQQ 0 2 dd000tcvh tbbt   (8) Trong ®ã: Qtb = T .tQ.tQ.tQ 332211  Vµ T = t1 + t2 + t3 Bµi to¸n tèi ­u hãa c«ng suÊt cña c¸c thiÕt bÞ bï ®èi víi c¸c m¹ng ®iÖn phøc t¹p ®­îc gi¶i quyÕt t­¬ng tù. Víi nh÷ng gi¶ thiÕt ®· nªu ë trªn, tèi ­u hãa c«ng suÊt cña c¸c thiÕt bÞ bï lµ bµi to¸n quy ho¹ch to¸n häc b×nh ph­¬ng - t×m cùc tiÓu cña hµm môc tiªu phô thuéc vµo b×nh ph­¬ng cña c«ng suÊt c¸c thiÕt bÞ bï ë c¸c nót Qbi. §Ó gi¶i bµi to¸n ta lÊy ®¹o hµm bËc nhÊt cña hµm Z theo c¸c biÕn sè Qb1, Qb2,, Qbn vµ cho b»ng kh«ng: 0 Q Z b1    0 Q Z b2    .. 0 Q Z bn    Tõ hÖ ph­¬ng tr×nh trªn ta cã thÓ t×m ®­îc Qb1, Qb2, , Qbn víi ®iÒu kiÖn rµng buéc Qbi≥0. NÕu cã mét nghiÖm nµo ®ã nhËn ®­îc gi¸ trÞ ©m, vÝ dô Qbk < 0, nghÜa lµ t¹i phô t¶i k kh«ng nªn ®Æt thiÕt bÞ bï, ta bá ph­¬ng tr×nh 0 Q Z bk    vµ cho ph­¬ng tr×nh Qbk = 0 vµo (n-1) ph­¬ng tr×nh cßn l¹i vµ tiÕp tôc gi¶i (n-1) ph­¬ng tr×nh. Trong thùc tÕ s¬ ®å m¹ng ®iÖn phøc t¹p h¬n nhiÒu so víi s¬ ®å xÐt ë trªn, c¸c thiÕt bÞ bï kiÓu kh¸c nhau cã thÓ ®Æt ë hµng lo¹t nót; chóng cã suÊt ®Çu t­ kh¸c nhau. NÕu nh­ kh«ng xÐt ®Õn c¸c gi¶ thiÕt ë trªn bµi to¸n tèi ­u sÏ trë thµnh bµi to¸n kh«ng tuyÕn tÝnh vµ phøc t¹p bëi v× ph¶i tÝnh ®Õn ®iÖn ¸p vµ quan hÖ phi tuyÕn cña gi¸ thµnh c¸c thiÕt bÞ bï. VÝ dô: M¹ng ®iÖn 110 kV cung cÊp ®iÖn cho hai phô t¶i b»ng ®­êng d©y t¶i ®iÖn liªn th«ng qua hai tr¹m biÕn ¸p 110/10 kV. C¸c sè liÖu vÒ phô t¶i vµ m¹ng ®iÖn cho trªn h×nh 9.15s. X¸c ®Þnh dung 140 l­îng bï kinh tÕ t¹i thanh c¸i 10 kV cña tr¹m T1 vµ T2 biÕt thêi gian tæn thÊt c«ng suÊt lín nhÊt τ = 4500 h. A 10 kV T2 15 MVA 10+j.10 MVA 2 AC-120 30 km 110 kV AC-70 40 km B 1T 20+j.20 MVA 2*15 MVA 20 MVAr 10 MVAr A Qb1 B T1R R1 2R RT2 b2Q a) b) H×nh 9.15 S¬ ®å m¹ng ®iÖn 110 kV (a) vµ s¬ ®å thay thÕ (b). Gi¶i: Tõ c¸c sè liÖu vÒ d©y dÉn vµ m¸y biÕn ¸p, ta tÝnh ®­îc tæng trë cña c¸c phÇn tö trong m¹ng ®iÖn, ®ã lµ ®iÖn trë ®­êng d©y vµ m¸y biÕn ¸p: R1 = 4,05 Ω, R2 = 18,4 Ω, RT2 = 7,2 Ω, RT1 = 3,6 Ω, trªn s¬ ®å cã thªm nh÷ng sè liÖu cÇn thiÕt cho viÖc gi¶i bµi to¸n. Cho tô ®iÖn vËn hµnh c¶ n¨m T = 8760 h, víi ∆P0 = 0,005, lÊy avh = 0,1, atc = 0,125, gi¸ tiÒn 1 ®¬n vÞ dung l­îng tô bï lµ k0 = 200.10 3 ®/MVAr. TiÒn 1 kWh ®iÖn lµ C0 = 500 ®/kWh. Chi phÝ do ®Æt tô bï: Z1 = )Q.(Qk).a(a 2b1b0tcvh  = (0,1+0,125).200.10 3.(Qb1+Qb2) = 45.103.(Qb1+Qb2) Chi phÝ vÒ tæn thÊt ®iÖn n¨ng do b¶n th©n tô: Z2 = C0.∆P0.T.(Qb1+Qb2) = 500.0,005.8760.(Qb1+Qb2) = 21900.(Qb1+Qb2) Chi phÝ vÒ tæn thÊt ®iÖn n¨ng trong m¹ng ®iÖn: Z3 =   .τ).CR.(R U QQ 0T222 dd 2 b22   +   .τ.C.R U QQ 0T12 dd 2 b11  +   .τ.C.R U QQQ 012 dd 2 b2b1  =  .4,05)QQ(30.10.3,6)Q(20.10.25,6)Q(10.10. .10110 500.4500 2 b2b1 32 b1 32 b2 3 32  Z= Z1 + Z2 + Z3 Ta lÇn l­ît lÊy ®¹o hµm Z theo Qb1 vµ Qb2 vµ cho b»ng kh«ng:   0)QQ8,1.(30.10)Q7,2.(20.100,186.2190045.10 Q Z b2b1 3 b1 33 b1      0)QQ8,1.(30.10)Q,2.(10.10150,186.2190045.10 Q Z b2b1 3 b2 33 b2    Rót gän l¹i ta ®­îc hai ph­¬ng tr×nh sau: 01,51.Q2,85.Q-5,08.10 Q Z b2b1 3 b1    011,03.Q.Q51,1-77,53.10 Q Z b2b1 3 b2    Gi¶i hÖ ph­¬ng tr×nh trªn ta cã: Qb1 = -735 kVAr, Qb2 = 7313 kVAr. 141 V× Qb1 < 0, ta bá ph­¬ng tr×nh 0Q Z b1    vµ cho Qb1 = 0 vµo ph­¬ng tr×nh cßn l¹i lµ ph­¬ng tr×nh 0 Q Z b2    ®Ó gi¶i tiÕp, ta cã kÕt qu¶ lµ: Qb2 = 7030 kVAr. HÖ sè c«ng suÊt trªn ®o¹n ®­êng d©y 2 tr­íc khi bï vµ sau khi bï lµ: 0,71 1010 10cos 222    0,96 97,210 10 cos 22 ' 2    HÖ sè c«ng suÊt trªn ®o¹n ®­êng d©y 1 tr­íc vµ sau khi bï lµ: 0,71 3030 30cos 221    0,8 97,2230 30 cos 22 ' 1    . 9.8 Ph©n phèi dung l­îng bï phÝa cao, h¹ ¸p cña m¹ng ®iÖn VÊn ®Ò ®Æt ra lµ chi phÝ cho thiÕt bÞ bï mµ cô thÓ ë ®©y lµ tô bï lµ kh¸c nhau cho hai phÝa cao vµ h¹ ¸p (chi phÝ cho tô ®iÖn ë h¹ ¸p sÏ cao h¬n ë cao ¸p), nh­ng tô bï ®Æt ë phÝa h¹ ¸p l¹i cã ­u ®iÓm lµ gióp gi¶m tæn hao c«ng suÊt t¸c dông cho c¶ l­íi h¹ ¸p vµ cao ¸p dÉn ®Õn gi¶m chi phÝ vËn hµnh nhiÒu h¬n. VËy nªn, viÖc quyÕt ®Þnh ®Æt bï bao nhiªu ë phÝa h¹ ¸p cña m¹ng lµ kÕt qu¶ cña bµi to¸n kinh tÕ. Gi¶ sö ®Æt Qbh phÝa h¹ ¸p cña m¹ng ®iÖn, vèn ®Çu t­ chªnh lÖch do ®Æt bï cïng dung l­îng phÝa cao ¸p lµ: bhch QkkV ).(  Trong ®ã: kh: suÊt vèn ®Çu tõ cho 1kVAr tô ®iÖn h¹ ¸p, ®/kVAr kc: suÊt vèn ®Çu t­ cho 1 kVAr tô ®iÖn cao ¸p, ®/kVAr Qbh: c«ng suÊt bï phÝa h¹ ¸p, kVAr L­îng chi phÝ vËn hµnh tiÕt kiÖm ®­îc khi bï Qbh kVAr phÝa h¹ ¸p:    ..)..(2 22 kRR U QQQV tdBbh    Trong ®ã: V: l­îng chi phÝ vËn hµnh tiÕt kiÖm ®­îc khi bï Qbh phÝa h¹ ¸p, ®ång Q: c«ng suÊt ph¶n kh¸ng yªu cÇu cña t¶i, kVAr U: ®iÖn ¸p ®Þnh møc h¹ ¸p cña m¸y biÕn ¸p, kV RB: ®iÖn trë m¸y biÕn ¸p qui ®æi vÒ h¹ ¸p, Ω Rtd: ®iÖn trë t­¬ng ®­¬ng cña l­íi h¹ ¸p, Ω k: hÖ sè xÐt ®Õn sè ca lµm viÖc cña nhµ m¸y (1 ca k=0,4; 2 ca k=0,55; 3 ca k=0,75) β: chi phÝ cho 1 kWh tæn thÊt ®iÖn n¨ng, ®/kWh τ: thêi gian hao tæn c«ng suÊt cùc ®¹i, h Gi¶ sö thêi gian thu håi vèn ®Çu t­ lµ n (n¨m) th× sau n (n¨m), kh«ng nh÷ng chi phÝ ®Çu t­ bá ra ®­îc thu håi l¹i hÕt mµ thËm chÝ cßn cã thÓ cã l·i b»ng:   bhchtdB bh QkknkRR U QQQVVnF ).(...)..(. 2 22     Dung l­îng bï tèi ­u x¸c ®Þnh ®­îc khi F cã gi¸ trÞ cùc ®¹i, khi 0   bhQ F )(....2).( ).( 2 tdBtdB ch bh RR MQ nkRR UkkQQ       víi nk UkkM ch ....2 ).( 2    Th«ng th­êng viÖc x¸c ®Þnh ®óng Rtd mÊt nhiÒu thêi gian nªn ®Ó ®¬n gi¶n trong tÝnh to¸n lÊy Rtd=λRB, víi λ x¸c ®Þnh nh­ sau: 142 - Tr¹m ®Æt ngoµi ph©n x­ëng: λ=0,8 - Tr¹m ®Æt trong hoÆc kÒ ph©n x­ëng: M¹ng lµ ®­êng d©y c¸p, hoÆc ®­êng d©y trªn kh«ng: λ=0,4 M¹ng lµ thanh c¸i: λ=0,6 §iÖn trë m¸y biÕn ¸p tÝnh theo c«ng thøc sau: dm dmk B S UPR 2.  ,Ω hoÆc tra trong b¶ng sau §iÖn trë m¸y biÕn ¸p quy vÒ phÝa ®iÖn ¸p 380 V SB, kVA 100 180 320 560 750 1000 1800 RB, Ω 0,034 0,018 0,0088 0,0034 0,0031 0,0021 0,00106 143 Ch­¬ng 10. Nèi ®Êt vµ chèng sÐt 10.1 Nèi ®Êt vµ trang bÞ nèi ®Êt HÖ thèng cung cÊp ®iÖn lµm nhiÖm vô truyÒn t¶i vµ ph©n phèi ®iÖn n¨ng ®Õn c¸c hé dïng ®iÖn. Do vËy nªn ®Æc ®iÓm quan träng cña nã lµ ph©n bè trªn diÖn tÝch réng vµ th­êng xuyªn cã ng­êi lµm viÖc víi c¸c thiÕt bÞ ®iÖn. C¸ch ®iÖn cña c¸c thiÕt bÞ ®iÖn bÞ chäc thñng, ng­êi vËn hµnh kh«ng tu©n theo c¸c quy t¾c an toµn lµ nh÷ng nguyªn nh©n chÝnh dÉn ®Õn tai n¹n ®iÖn giËt. sÐt ®¸nh trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp vµo thiÕt bÞ ®iÖn kh«ng nh÷ng lµm h­ háng c¸c thiÕt bÞ ®iÖn mµ cßn g©y nguy hiÓm cho ng­êi vËn hµnh. Do ®ã nªn trong hÖ thèng cung cÊp ®iÖn nhÊt thiÕt ph¶i cã biÖn ph¸p an toµn chèng ®iÖn giËt vµ chèng sÐt. Mét trong nh÷ng biÖn ph¸p an toµn cã hiÖu qu¶ t­¬ng ®èi ®¬n gi¶n lµ thùc hiÖn viÖc nèi ®Êt cho thiÕt bÞ ®iÖn vµ ®Æt c¸c thiÕt bÞ chèng sÐt. Trang bÞ nèi ®Êt bao gåm c¸c ®iÖn cùc vµ c¸c d©y dÉn nèi ®Êt. C¸c ®iÖn cùc nèi ®Êt bao gåm ®iÖn cùc th¼ng ®øng ®­îc ®ãng s©u vµo trong ®Êt vµ ®iÖn cùc ngang ®­îc ch«n ngÇm ë mét ®é s©u nhÊt ®Þnh. C¸c d©y dÉn nèi ®Êt dïng ®Ó nèi liÒn c¸c bé phËn ®­îc nèi ®Êt víi c¸c ®iÖn cùc nèi ®Êt. Khi cã trang bÞ nèi ®Êt, dßng ®iÖn ng¾n m¹ch xuÊt hiÖn do c¸ch ®iÖn cña thiÕt bÞ ®iÖn víi vá thiÕt bÞ h­ háng sÏ ch¹y qua vá thiÕt bÞ theo d©y dÉn nèi ®Êt xuèng c¸c ®iÖn cùc vµ ch¹y t¶n vµo trong ®Êt. H×nh 10.1 §­êng cong ph©n bè thÕ trªn mÆt ®Êt Trªn h×nh 10.1 cho ®­êng cong ph©n bè thÕ trªn ®Êt. MÆt ®Êt t¹i chç ®Æt ®iÖn cùc (®iÓm O) cã ®iÖn thÕ lín nhÊt, cµng xa ®iÖn cùc, thÕ cµng gi¶m dÇn. T¹i chç a vµ a’ c¸ch O kho¶ng 15-20 m, thÕ nhá ®Õn møc kh«ng ®¸ng kÓ, cã thÓ coi nh­ b»ng kh«ng. NÕu tay ng­êi hoÆc mét bé phËn nµo ®ã cña c¬ thÓ ng­êi ch¹m vµo vá thiÕt bÞ th× ®iÖn ¸p tiÕp xóc Utx lµ ®iÖn ¸p gi÷a chç ch¹m vµo c¬ thÓ ng­êi víi ch©n ng­êi ®­îc x¸c ®Þnh: Utx = φd - φ Trong ®ã φd lµ ®iÖn thÕ lín nhÊt t¹i ®iÓm O. φ lµ thÕ t¹i ®iÓm trªn mÆt ®Êt, chç ch©n ng­êi ®øng. Khi ng­êi ®i ®Õn gÇn thiÕt bÞ bÞ háng c¸ch ®iÖn th× xuÊt hiÖn ®iÖn ¸p b­íc gi÷a hai ch©n Ub. §iÖn ¸p b­íc x¸c ®Þnh theo: Ub = φ1 – φ2 §Ó t¨ng an toµn, tr¸nh khi Ux vµ Ub­íc cßn kh¸ lín cã thÓ g©y nguy hiÓm ®Õn tÝnh m¹ng, ta dïng h×nh thøc nèi ®Êt phøc t¹p h¬n b»ng c¸ch bè trÝ thÝch hîp c¸c ®iÖn cùc trªn diÖn tÝch ®Æt thiÕt bÞ ®iÖn vµ nèi ®Êt h×nh vßng xung quanh thiÕt bÞ ®iÖn §èi víi thiÕt bÞ ®iÖn cã ®iÖn ¸p d­íi 1000 V, viÖc dïng b¶o vÖ nèi ®Êt ®­îc x¸c ®Þnh bëi chÕ ®é lµm viÖc cña trung tÝnh. §èi víi c¸c thiÕt bÞ ®iÖn cã ®iÖn ¸p d­íi 1000 V, b¶o vÖ nèi ®Êt ph¶i dïng trong mäi tr­êng hîp kh«ng phô thuéc vµo chÕ ®é lµm viÖc cña trung tÝnh. HÖ thèng nèi ®Êt cho chèng sÐt vµ hÖ thèng nèi ®Êt cho thiÕt bÞ nh»m ®¶m b¶o an toµn cho ng­êi vËn hµnh hoµn toµn riªng rÏ nhau. Hai hÖ thèng nµy cã ®iÓm ngoµi cïng c¸ch nhau Ýt nhÊt tõ 6 m trë lªn. 144 H×nh 10.2 §iÖn ¸p b­íc vµ ®iÖn ¸p tiÕp xóc 10.2 TÝnh to¸n trang bÞ nèi ®Êt Cã hai lo¹i: nèi ®Êt tù nhiªn vµ nèi ®Êt nh©n t¹o Nèi ®Êt tù nhiªn lµ sö dông c¸c èng dÉn n­íc hay c¸c èng b»ng kim lo¹i kh¸c ®Æt trong ®Êt (trõ c¸c èng dÉn nhiªn liÖu láng vµ khÝ dÔ ch¸y), c¸c kÕt cÊu kim lo¹i cña c«ng tr×nh nhµ cöa cã nèi ®Êt, c¸c vá bäc kim lo¹i cña c¸p ®Æt trong ®Êtlµm trang bÞ nèi ®Êt. Khi x©y dùng trang bÞ nèi ®Êt cÇn ph¶i tËn dông c¸c vËt liÖu tù nhiªn cã s½n. §iÖn trë nèi ®Êt nµy ®­îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch ®o thùc tÕ t¹i chç hay dùa theo c¸c tµi liÖu ®Ó tÝnh gÇn ®óng. Nèi ®Êt nh©n t¹o th­êng ®­îc thùc hiÖn b»ng cäc thÐp, thanh thÐp dÑt h×nh ch÷ nhËt hay h×nh thÐp gãc dµi tõ 2-3 m ®ãng s©u xuèng ®Êt sao cho ®Çu trªn cña chóng c¸ch mÆt ®Êt kho¶ng 0,5 – 0,7 m. §Ó chèng ¨n mßn kim lo¹i, c¸c èng thÐp vµ c¸c thanh thÐp dÑt hay thÐp gãc cã chiÒu dµy kh«ng nªn bÐ h¬n 4 mm. D©y nèi ®Êt cÇn cã tiÕt diÖn tháa m·n ®é bÒn c¬ khÝ vµ æn ®Þnh nhiÖt, chÞu ®uîc dßng ®iÖn cho phÐp l©u dµi. D©y nèi ®Êt kh«ng ®­îc bÐ h¬n 1/3 tiÕt diÖn d©y dÉn pha, th­êng dïng thÐp cã tiÕt diÖn 120 mm2, nh«m 35 mm2 hoÆc ®ång 25 mm2. §iÖn trë nèi ®Êt cña trang bÞ nèi ®Êt kh«ng ®­îc lín h¬n c¸c trÞ sè ®· quy ®Þnh trong c¸c quy ph¹m. §èi víi l­íi ®iÖn trªn 1000 V cã dßng ®iÖn ch¹m ®Êt lín, nghÜa lµ trong c¸c m¹ng cã ®iÓm trung tÝnh trùc tiÕp nèi ®Êt hay nèi ®Êt qua mét ®iÖn trë nhá (m¹ng ®iÖn 110 kV trë lªn) th× khi x¶y ra ng¾n m¹ch, b¶o vÖ r¬ le t­¬ng øng sÏ c¾t bé phËn h­ háng hay thiÕt bÞ ®iÖn bÞ sù cè ra khái m¹ng ®iÖn. Sù xuÊt hiÖn ®iÖn thÕ trªn c¸c trang bÞ nèi ®Êt khi ng¾n m¹ch ch¹m ®Êt chØ cã tÝnh chÊt t¹m thêi. X¸c suÊt x¶y ra ng¾n m¹ch ch¹m ®Êt ®ång thêi t¹i thêi ®iÓm ®ã ng­êi tiÕp xóc víi vá thiÕt bÞ ®iÖn cã mang ®iÖn ¸p rÊt nhá nªn quy ph¹m kh«ng quy ®Þnh ®iÖn ¸p lín nhÊt cho phÐp mµ chØ ®ßi hái ë bÊt kú thêi gian nµo trong n¨m cña trang bÞ nèi ®Êt còng ph¶i tháa m·n R®≤ 0,5 Ω. Trong m¹ng ®iÖn cã dßng ch¹m ®Êt lín, buéc ph¶i cã nèi ®Êt nh©n t¹o trong mäi tr­êng hîp kh«ng phô thuéc vµo nèi ®Êt tù nhiªn, ®iÖn trë nèi ®Êt nh©n t¹o kh«ng ®­îc lín h¬n 1 Ω. §èi víi l­íi ®iÖn cã ®iÖn ¸p lín h¬n 1000 V, trung tÝnh kh«ng nèi ®Êt trùc tiÕp hoÆc nèi ®Êt qua cuén dËp hå quang, th­êng b¶o vÖ r¬ le kh«ng t¸c ®éng c¾t bé phËn hay thiÕt bÞ ®iÖn cã ch¹m ®Êt mét pha. Do vËy nªn ch¹m mét pha cã thÓ kÐo dµi, ®iÖn ¸p UN trªn thiÕt bÞ ®iÖn ch¹m ®Êt còng sÏ tån t¹i l©u dµi lµm t¨ng x¸c suÊt ng­êi tiÕp xóc víi thiÕt bÞ cã ®iÖn ¸p. Do ®ã trong quy ph¹m quy ®Þnh ®iÖn trë cña trang thiÕt bÞ nèi ®Êt t¹i thêi ®iÓm bÊt kú trong n¨m nh­ sau: Khi dïng trang bÞ nèi ®Êt chung cho c¶ ®iÖn ¸p d­íi vµ trªn 1000 V: R® ≤ 125/I® Khi dïng riªng trang bÞ nèi ®Êt cho c¸c thiÕt bÞ cã ®iÖn ¸p trªn 1000 V: R® ≤ 250/I® Trong ®ã: 125 vµ 250 lµ ®iÖn ¸p lín nhÊt cho phÐp cña trang bÞ nèi ®Êt. I® lµ dßng ®iÖn tÝnh to¸n ch¹m ®Êt 1 pha. Trong c¶ hai tr­êng hîp, ®iÖn trë nèi ®Êt kh«ng v­ît qu¸ 10 Ω. §èi víi m¹ng ®iÖn cã ®iÖn ¸p d­íi 1000 V, ®iÖn trë nèi ®Êt t¹i mäi thêi ®iÓm trong n¨m kh«ng ®­îc v­ît qu¸ 4 Ω (riªng víi c¸c thiÕt bÞ nhá, c«ng suÊt tæng cña m¸y ph¸t ®iÖn vµ m¸y biÕn ¸p kh«ng qu¸ 100 kVA cho phÐp ®Õn 10 Ω). Nèi ®Êt lËp l¹i cña d©y trung tÝnh trong m¹ng 380/220 V ph¶i cã ®iÖn trë kh«ng ®­îc qu¸ 10 Ω. 145 §èi víi thiÕt bÞ ®iÖn ¸p cao h¬n 1000 V cã dßng ®iÖn ch¹m ®Êt bÐ vµ c¸c thiÕt bÞ cã ®iÖn ¸p ®Õn 100 V nªn sö dông nèi ®Êt tù nhiªn cã s½n. Trªn c¸c ®­êng d©y ba pha bèn d©y, ®iÖn ¸p 380/220 V cã ®iÓm trung tÝnh trùc tiÕp nèi ®Êt, c¸c cét s¾t, xµ s¾t cña cét bª t«ng cèt thÐp cÇn ph¶i ®­îc nèi víi d©y trung tÝnh. §èi víi ®­êng d©y t¶i ®iÖn trªn kh«ng, cÇn nèi ®Êt c¸c cét bª t«ng cèt thÐp vµ cèt s¾t cña tÊt c¶ c¸c ®­êng d©y t¶i ®iÖn 35 kV, cßn c¸c ®­êng d©y 3-20 kV chØ cÇn nèi ®Êt ë khu vùc cã d©n c­. CÇn nèi ®Êt tÊt c¶ c¸c cét bª t«ng cèt thÐp, cèt s¾t, cét gç cña tÊt c¶ c¸c lo¹i ®­êng d©y ë mäi cÊp ®iÖn ¸p khi cã ®Æt c¸c thiÕt bÞ b¶o vÖ chèng sÐt hay d©y chèng sÐt. §iÖn trë nèi ®Êt cho phÐp cña cét phô thuéc vµo ®iÖn trë suÊt cña ®Êt vµ b»ng 10-30 Ω . Trªn c¸c ®­êng d©y 3 pha 4 d©y, ®iÖn ¸p 380/220 V cã ®iÓm trung tÝnh trùc tiÕp nèi ®Êt, c¸c cét s¾t, xµ s¾t cña cét bª t«ng cÇn ph¶i ®­îc nèi víi d©y trung tÝnh. Trong c¸c m¹ng ®iÖn cã ®iÖn ¸p d­íi 1000 V, cã ®iÓm trung tÝnh c¸ch ®iÖn, c¸c cét s¾t vµ bª t«ng cèt thÐp cÇn cã ®iÖn trë kh«ng qu¸ 50 Ω. §iÖn trë nèi ®Êt chñ yÕu x¸c ®Þnh b»ng ®iÖn trë suÊt cña ®Êt, h×nh d¹ng kÝch th­íc, ®iÖn cùc vµ ®é ch«n s©u trong ®Êt. §iÖn trë suÊt cña ®Êt phô thuéc vµo thµnh phÇn, mËt ®é, ®é Èm vµ nhiÖt ®é cña ®Êt vµ chØ cã thÓ x¸c ®Þnh chÝnh x¸c b»ng ®o l­êng. C¸c trÞ sè gÇn ®óng cña ®iÖn trë suÊt cña ®Êt xem trong b¶ng. *TÝnh to¸n hÖ thèng nèi ®Êt: §iÖn trë nh©n t¹o ®­îc thùc hiÖn khi nèi ®Êt tù nhiªn ®o ®­îc kh«ng tháa m·n ®iÖn trë nèi ®Êt cho phÐp lín nhÊt [R]max cña trang bÞ nèi ®Êt. Khi ®ã ®iÖn trë nèi ®Êt nh©n t¹o ®­îc tÝnh theo c«ng thøc sau: maxnhientu nhientu max nhan tao [R]R .R[R]R   §iÖn trë nèi ®Êt nh©n t¹o gåm hÖ thèng cäc ®ãng th¼ng ®øng (®iÖn cùc th¼ng ®øng) vµ thanh ®Æt n»m ngang (®iÖn cùc ngang) ®­îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc sau: ngd ngd nhan tao RR .RR R   Trong ®ã: Rd lµ ®iÖn trë khuÕch t¸n cña hÖ thèng cäc ®ãng th¼ng ®øng. Rng lµ ®iÖn trë khuÕch t¸n cña hÖ thèng cäc ch«n n»m ngang. Xem b¶ng cho ta c¸c c«ng thøc ®Ó x¸c ®Þnh ®iÖn trë khuÕch t¸n cña c¸c ®iÖn cùc kh¸c nhau. §èi víi thÐp gãc, ®­êng kÝnh ®¼ng trÞ ®­îc tÝnh theo: d = 0,95.b víi b lµ bÒ réng c¹nh cña thÐp gãc. Khi x¸c ®Þnh ®iÖn trë nèi ®Êt tæng cña tæng toµn bé m¹ch vßng cÇn ph¶i xÐt tíi ¶nh h­ëng cña mµn che gi÷a c¸c cäc. Trong tr­êng hîp nµy, ta cã hÖ sè sö dông cña ®iÖn cùc ®øng ηd vµ cña ®iÖn cùc ngang hay cña thanh n»m ngang ηngang. C¸c hÖ sè sö dông cña c¸c cäc ®ãng th¼ng ®øng vµ cña c¸c ®iÖn cùc ngang cho trong b¶ng. §iÖn trë khuÕch t¸n cña n cäc cã xÐt ®Õn ¶nh h­ëng mµn che ®­îc tÝnh theo: d 1d d n.η RR  Trong ®ã R1d lµ ®iÖn trë cña mét cäc hay mét ®iÖn cùc th¼ng ®øng. Vµ ηd lµ hÖ sè sö dông cña ®iÖn cùc th¼ng ®øng. §iÖn trë khuÕch t¸n cña thanh n»m ngang nèi gi÷a c¸c ®iÖn cùc ®ãng th¼ng ®øng cã xÐt ®Õn ¶nh h­ëng mµn che: ng ngang ng η R' R  Trong ®ã R’ngang lµ ®iÖn trë khuÕch t¸n cña thanh nèi ch­a xÐt tíi ¶nh h­ëng mµn che. Vµ ηngang lµ hÖ sè sö dông cña thanh nèi n»m ngang. *Tr×nh tù tÝnh to¸n nèi ®Êt 1.X¸c ®Þnh ®iÖn trë nèi ®Êt cho phÐp cÇn thiÕt theo tiªu chuÈn [R] 2.X¸c ®Þnh ®iÖn trë nèi ®Êt tù nhiªn Rtu nhien 146 3. NÕu Rtu nhien < [R] nh­ ®· nªu ë trªn, trong c¸c thiÕt bÞ cao ¸p trªn 1000 V cã dßng ®iÖn ch¹m ®Êt bÐ vµ trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn ¸p d­íi 1000 V th× kh«ng cÇn ®Æt thªm nèi ®Êt nh©n t¹o. Cßn trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn ¸p trªn 1000 V cã dßng ch¹m ®Êt lín, nhÊt thiÕt ph¶i nèi ®Êt nh©n t¹o víi ®iÖn trë kh«ng lín h¬n 1 Ω. NÕu Rtu nhien > [R] th× ph¶i x¸c ®Þnh ®iÖn trë nèi ®Êt nh©n t¹o. 4.Quy ®Þnh diÖn tÝch bè trÝ c¸c ®iÖn cùc, chän sè l­îng vµ kÝch th­íc c¸c ®iÖn cùc ®ãng th¼ng ®øng vµ c¸c ®iÖn cùc ngang; chó ý ®Õn viÖc gi¶m ®iÖn ¸p b­íc vµ ®iÖn ¸p tiÕp xóc; tÝnh ®iÖn trë khuÕch t¸n cña cäc, thanh n»m ngang vµ toµn bé hÖ thèng nèi ®Êt theo c¸c c«ng thøc nªu trªn. 5.§èi víi thiÕt bÞ ®iÖn ¸p cao h¬n 1000V cã dßng ®iÖn ch¹m ®Êt lín ph¶i kiÓm tra ®é bÒn nhiÖt cña d©y dÉn theo c«ng thøc sau: c t .IS qd Trong ®ã I∞ lµ dßng ®iÖn ng¾n m¹ch x¸c lËp, trong tÝnh to¸n lÊy dßng ®iÖn lín nhÊt ®i qua d©y dÉn khi ng¾n m¹ch ë thiÕt bÞ ®ang xÐt hoÆc lµ ng¾n m¹ch mét pha ch¹m ®Êt. Vµ tqd lµ thêi gian quy ®æi hay thêi gian gi¶ thiÕt cña dßng ®iÖn ®i vµo ®Êt, [giay] C lµ h»ng sè, ®èi víi thÐp lµ 74; d©y ®ång trÇn lµ 195; d©y c¸p ruét ®ång, ®iÖn ¸p d­íi 10 kV lµ 182, d©y nh«m trÇn vµ c¸p ruét nh«m ®iÖn ¸p d­íi 10 kV lµ 112. B¶ng 10.1 C«ng thøc x¸c ®Þnh ®iÖn trë t¶n dßng cña c¸c ®iÖn cùc kh¸c nhau 147 10.3 SÐt vµ thiÕt bÞ chèng sÐt a) SÐt lµ sù phãng ®iÖn trong khÝ quyÓn gi÷a c¸c ®¸m m©y vµ ®Êt, hay gi÷a c¸c ®¸m m©y mang ®iÖn kh¸c dÊu. Tr­íc khi cã sù phãng ®iÖn cña sÐt ®· cã sù ph©n chia vµ tÝch lòy rÊt m¹nh ®iÖn tÝch trong c¸c ®¸m m©y gi«ng do t¸c dông cña c¸c luång kh«ng khÝ nãng thæi bèc lªn vµ h¬i n­íc ng­ng tô trong c¸c ®¸m m©y. C¸c ®¸m m©y mang ®iÖn lµ do kÕt qu¶ cña sù ph©n tÝch c¸c ®iÖn tÝch tr¸i dÊu vµ tËp trung chóng trong c¸c phÇn kh¸c nhau cña ®¸m m©y. PhÇn d­íi cña c¸c ®¸m m©y gi«ng th­êng tÝch ®iÖn ©m. C¸c ®¸m m©y cïng víi ®Êt h×nh thµnh c¸c tô ®iÖn m©y ®Êt, ë phÇn trªn cña ®¸m m©y th­êng tÝch lòy c¸c ®iÖn tÝch d­¬ng. C­êng ®é ®iÖn tr­êng cña tô ®iÖn m©y - ®Êt t¨ng dÇn lªn vµ nÕu t¹i chç nµo ®ã c­êng ®é ®¹t tíi trÞ sè tíi h¹n 25-30 kV/cm th× kh«ng khÝ bÞ ion hãa vµ b¾t ®Çu trë nªn dÉn ®iÖn. Sù phãng ®iÖn cña sÐt chia lµm 3 giai ®o¹n: +Giai ®o¹n phãng ®iÖn tiªn ®¹o tõng bËc: b¾t ®Çu b»ng sù xuÊt hiÖn mét dßng s¸ng ph¸t triÓn xuèng ®Êt, chuyÓn ®éng tõng ®ît víi tèc ®é 100-1000

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfbaigiangcungcapdien2404_8093.pdf
Tài liệu liên quan