Khái quát văn học Việt Nam sau 1975

Kỷ nguyên hòa bình, thống nhất và sự trở lại của cuộc sống đời thường, những khát vọng hạnh phúc, tự do muôn thuở của con người cá nhân.

 Cơ chế thị trường và quá trình hội nhập kinh tế - văn hóa:

 Sự chấm dứt của nền văn hóa bao cấp và sự trở lại của đời sống văn học dân chủ, mang tính cạnh tranh.

 Sự du nhập ồ ạt của những luồng tư tưởng, văn hóa hiện đại trên thế giới.

 Sự hình thành của một công chúng đọc đa dạng, với thị hiếu thẩm mỹ phức tạp.

 

ppt25 trang | Chia sẻ: Mr Hưng | Ngày: 07/09/2016 | Lượt xem: 49 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang nội dung tài liệu Khái quát văn học Việt Nam sau 1975, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 1975I. BỐI CẢNH LỊCH SỬ, Xà HỘI, VĂN HÓA VIỆT NAM SAU 1975 Kỷ nguyên hòa bình, thống nhất và sự trở lại của cuộc sống đời thường, những khát vọng hạnh phúc, tự do muôn thuở của con người cá nhân. Cơ chế thị trường và quá trình hội nhập kinh tế - văn hóa: Sự chấm dứt của nền văn hóa bao cấp và sự trở lại của đời sống văn học dân chủ, mang tính cạnh tranh. Sự du nhập ồ ạt của những luồng tư tưởng, văn hóa hiện đại trên thế giới. Sự hình thành của một công chúng đọc đa dạng, với thị hiếu thẩm mỹ phức tạp.II. QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA NỀN VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 19751. 1975 – 1985: Giai đoạn chuyển tiếp từ nền văn học cách mạng trong chiến tranh sang nền văn học thời hậu chiến. Sau ngày đất nước thống nhất, lịch sử VN chuyển qua một thời đại mới, nhưng văn học nghệ thuật vẫn vận động theo quán tính của văn học thời chiến, với khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn.Diễn ra sự vận động ngầm của đời sống văn học, với những trăn trở vật vã, tìm tòi thầm lặng ở một số nhà văn mẫn cảm với đòi hỏi của cuộc sống và có ý thức trách nhiệm cao về ngòi bút của mình. Đó là những người đi tiên phong trong công cuộc đổi mới văn học. Tác phẩm tiêu biểu: kịch Rừng trúc (1978) và Nguyễn Trãi ở Đông Quan (1979) của Nguyễn Đình Thi, tập truyện ngắn Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành (1983), Bến quê (1985) của Nguyễn Minh Châu, tiểu thuyết Gặp gỡ cuối năm (1981) của Nguyễn Khải, kịch Hồn Trương Ba da hàng thịt (1984), Tôi và chúng ta (1985) của Lưu Quang Vũ, tập thơ Ánh trăng (1984) của Nguyễn Duy, tập thơ Tự hát (1984) của Xuân Quỳnh, tập thơ Hoa trên đá (1984) của Chế Lan Viên, tập thơ Người đàn bà ngồi đan (1985) của Ý NhiÁnh trăng (Nguyễn Duy) Hồi nhỏ sống với đồng  với sông rồi với biển  hồi chiến tranh ở rừng  vầng trăng thành tri kỷ  Trần trụi với thiên nhiên  hồn nhiên như cây cỏ  ngỡ không bao giờ quên  cái vầng trăng tình nghĩa  Từ hồi về thành phố  quen ánh điện cửa gương  vầng trăng đi qua ngõ  như người dưng qua đường  Thình lình đèn điện tắt  phòng buyn-đinh tối om  vội bật tung cửa sổ  đột ngột vầng trăng tròn  Ngửa mặt lên nhìn mặt  có cái gì rưng rưng  như là đồng là bể  như là sông là rừng  Trăng cứ tròn vành vạnh  kể chi người vô tình  ánh trăng im phăng phắc  đủ cho ta giật mình 1978 Tự hát (Xuân Quỳnh) Chả dại gì em ước nó bằng vàng  Trái tim em, anh đã từng biết đấy  Anh là người coi thường của cải  Nên nếu cần anh bán nó đi ngay  Em cũng không mong nó giống mặt trời  Vì sẽ tắt khi bóng chiều đổ xuống  Lại mình anh với đêm dài câm lặng  Mà lòng anh xa cách với lòng em  Em trở về đúng nghĩa trái tim  Biết làm sống những hồng cầu đã chết  Biết lấy lại những gì đã mất  Biết rút gần khoảng cách của yêu tin  Em trở về đúng nghĩa trái-tim-em  Biết khao khát những điều anh mơ ước  Biết xúc động qua nhiều nhận thức  Biết yêu anh và biết được anh yêu  Mùa thu nay sao bão giông nhiều  Những cửa sổ con tàu chẳng đóng  Dải đồng hoang và đại ngàn tối sẫm  Em lạc loài giữa sâu thẳm rừng anh  Em lo âu trước xa tắp đường mình  Trái tim đập những điều không thể nói  Trái tim đập cồn cào cơn đói  Ngọn lửa nào le lói giữa cô đơn  Em trở về đúng nghĩa trái-tim-em  Là máu thịt, đời thường ai chẳng có  Cũng ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa  Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi. 1984II. QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA NỀN VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 19752. 1986 – 1991: Đổi mới toàn diện và sôi nổi trên tất cả mọi lĩnh vực của văn học nghệ thuật.Từ năm 86 trở đi, những cuộc tranh luận về văn học diễn ra sôi nổi nhờ bầu không khí tương đối dân chủ, lành mạnh, tạo nên sự khởi sắc và đổi mới mạnh mẽ, quyết liệt trong sáng tác văn học cũng như mọi lĩnh vực nghệ thuật khác.Một loạt phóng sự về những thực trạng nhức nhối trong xã hội, đặc biệt là tình hình ở nông thôn: Lời khai của bị can (1987) của Trần Huy Quang, Tiếng kêu cứu của một vùng văn hóa (1988) của Võ Văn Trực, Cái đêm hôm ấy đêm gì... (1987) của Phùng Gia Lộc Truyện ngắn và tiểu thuyết nở rộ, tập trung phản ánh những xung đột, khủng hoảng dữ dội của xã hội và tâm hồn con người: tiểu thuyết Thời xa vắng (1986) của Lê Lựu, tập truyện ngắn Tướng về hưu (1988) của Nguyễn Huy Thiệp, tiểu thuyết Bến không chồng (1990) của Dương Hướng, tiểu thuyết Mảnh đất lắm người nhiều ma (1990) của Nguyễn Khắc Trường, tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh (1990) của Bảo NinhII. QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA NỀN VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 19753. Từ 1992 đến nay: Quá trình đổi mới chậm và trầm lắng lại, đi vào chiều sâu.Cao trào đổi mới của văn học Việt Nam dần chậm lại, chuyển sang những tìm tòi về hình thức nghệ thuật.Vẫn xuất hiện những tác phẩm đáng chú ý như tập truyện ngắn Khi người ta trẻ (1993) của Phan Thị Vàng Anh, tiểu thuyết Hồ Quý Ly (2001) của Nguyễn Xuân Khánh, tiểu thuyết Cơ hội của Chúa (1999) của Nguyễn Việt Hà, truyện ngắn Cánh đồng bất tận (2003) của Nguyễn Ngọc Tư, tập truyện Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (2000) của Nguyễn Ngọc Thuần, tiểu thuyết Mười lẻ một đêm (2006) của Hồ Anh Thái, hồi ký Thượng đế thì cười (2003) của Nguyễn KhảiCuộc “nổi loạn” trong văn học của một số cây bút rất trẻ như Vi Thuỳ Linh, Phan Huyền Thư, Nguyễn Hữu Hồng Minh... khuấy động đời sống văn học.Người dệt tầm gai (Vi Thùy Linh) Chúng mình ở hai miền  Ngày nào em cũng khóc....  Anh yêu của em  Em yêu anh cuồng điên  Yêu đến tan cả em ra  Ào tung ký ức  Ngày dài hơn mùa  Em mong mỏi  Em (có lúc) như một tội đồ nông nổi  ... Em là người dệt tầm gai...  Em nhẫn nại chắt chiu từng niềm vui  Nhưng lại gặp rất nhiều nỗi khổ  Truân chuyên đè lên thanh thản  Ôi sự trái ngược - những sợi tầm gai !  Không kỳ vọng những điều lớn lao  Em lặng lẽ dệt hạnh phúc từ những nỗi buồn - những sợi tầm gai - không ai nhìn thấy  Gai tầm gai đâm em đau đớn  Em chờ anh mãi...  Tưởng chừng không thể vượt qua nổi cái lạnh, em đã khóc trên hai bàn tay trầy xước Những giọt tâm hồn thấm xót mười ngón tay rớm máu  Ngay cả khi anh làm em buồn thảng thốt  Em vẫn hướng về anh bằng tình yêu trọn vẹn của mình  Dệt tầm gai đến bao giờ?  Mỗi ngày dài hơn một mùa  Dệt tầm gai đến bao giờ?  Về đi anh!  Cài then những ngón tay trầy xước của em bằng Anh!III. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 19751. Văn học vận động theo hướng dân chủ hóaVề quan niệm nghệ thuật: Văn học là phương tiện biểu hiện tư tưởng, quan niệm, chính kiến riêng của nghệ sĩ, không còn tuyên truyền cho một tư tưởng có sẵn mà còn ý thức về chân lý của các quan niệm khác.Về đề tài: Văn học không chỉ tập trung vào hiện thực cách mạng, các biến cố lịch sử, mà còn tập trung vào hiện thực của đời sống hằng ngày với các quan hệ thế sự phức tạp, hiện thực của đời sống cá nhân với những vấn đề riêng tư, số phận, nhân cách, khát vọngVề bút pháp: Văn học mạnh dạn từ bỏ lối viết hoa mỹ, tô hồng một thời để đáp ứng nhu cầu hiện đại của công chúng, chấp nhận ngôn ngữ đời thường, thông tục, táo bạo. VIỆT NAM ƠI Lưu Quang VũNhững áo quần rách rướiNhững hàng cây đắm mình vào bóng tốiChiều mờ sương leo lắt đèn dầuLũ trẻ ngồi quanh mâm gỗLèo tèo mì luộc canh rau Mấy mươi năm vẫn mái tranh nàyDòng sông đen nước cạnTiếng loa đầu dốc lạnhTin chiến trận miền xa Những người đi chưa vềNhững quả bom hầm hào sụt lởNhững tên tướng những lời hăm dọaNgười ta định làm gì Người nữaViệt Nam ơi? Mấy mươi năm đã mấy lớp ngườiChia lìa gục ngãĐã tận cùng nỗi khổNgười ta còn muốn gì Người nữaViệt Nam ơi?Người đau thương, tôi gắng gượng mỉm cườiGắng tin tưởng nhưng lòng tôi có hạnChiều nay lạnh, tôi nghẹn ngào muốn khócXin Người tha thứ, Việt Nam ơiTổ quốc là nơi tỏa bóng yên vuiNơi nghĩ đến lòng ta yên tĩnh nhấtNhưng nghĩ đến Người lòng tôi rách nátXin Người đừng trách giận, Việt Nam ơi Tôi làm sao sống được nếu xa NgườiNhư giọt nước bậu vào bụi cỏNhư châu chấu ôm ghì bông lúaNgười đẩy ra tôi lại bám lấy NgườiKhông vì thế mà Người khinh tôi chứViệt Nam ơi Không vì tôi đau khổ rã rờiMà Người ghét bỏ?Xin Người đừng nhìn tôi như kẻ lạXin Người đừng ghẻ lạnh, Việt Nam ơiNgười có triệu chúng tôi, tôi chỉ có một NgườiTất cả sẽ ra saoMảnh đất nghèo máu ứa?Người sẽ đi đến đâuHả Việt Nam khốn khổ?Đến bao giờ bông lúaLà tình yêu của Người? Đến bao giờ ngày vuiNhư chim về bên cửa?Đến bao giờ Người mới được nghỉ ngơiTrong nắng ấm và tiếng cười trẻ nhỏ?Đến bao giờ đến bao giờ nữaViệt Nam ơi?Người đàn bà ngồi đan (Ý Nhi)Giữa chiều lạnh Một người đàn bà ngồi đan bên cửa sổ Vẻ vừa nhẫn nại vừa vội vã Nhẫn nại như thể đó là việc phải làm suốt đời Vội vã như thể đó là lần sau chótKhông thở dài không mỉm cười Chị đang giữ kín đau thương Hay là hạnh phúc Lòng chị đang tràn đầy niềm tin Hay là ngờ vực Không một lần nào chị ngẩng nhìn lên Chị đang qua những phút giây trước lần gặp mặt Hay sau buổi chia ly Trong mũi đan kia ẩn giấu niềm hân hoan hay nỗi lo âu Trong đôi mắt kia là chán chường hay hy vọng Giữa chiều lạnh Một người đàn bà ngồi đan bên cửa sổ Dưới chân chị Cuộn len như quả cầu xanh Đang lăn những vòng chậm rãi(1-1984) Thị Mầu (Anh Ngọc) Người mấy trăm năm làm rung chuyển những sân đình Làm điên đảo những phông màn khép mở Người táo bạo Người không hề biết sợ Người chưa từng lùi bước trước tình yêu Người phá tung khuôn khổ những điệu chèo Để cuộc sống ùa lên đầu cửa miệng Người trung thực đến không cần giấu giếm Cặp môi hồng con mắt ướt đong đưa Người cả gan sàm sỡ cả cửa chùa Chọn sắc áo cà sa mà chọc ghẹo Thừa sinh lực nên người luôn túng thiếu Nên hương trầm tiếng mõ khéo trêu ngươi Người đi qua nghiêng ngả những trận cười Chấp tất cả lời ong ve mai mỉa Người chịu hết mọi thói đời độc địa Chiếc quạt màu khép mở vẫn ung dung Trên môi người câu hát cứ trẻ trung Từng sợi tóc cũng rung theo nhịp phách Mùi táo chín, mùi hương, mùi da thịt Người đi qua sân khấu tới đời thường Người sống trong hơi thở của nhân dân Mấy trăm năm ai để thương để giận Câu sa lệch cũng hò reo nổi loạn Nhịp trống gầm lên những khát vọng không lời Những khát vọng nằm sâu trong mỗi trái tim người Được sống đúng với lòng mình thực chất Những xiềng xích phết màu sơn đạo đức Mấy trăm năm không khóa nổi Thị Màu Những cánh màn đã khép lại đằng sau Táo vẫn rụng sân đình không ai nhặt Bao Thị Màu đã trở về đời thực Vị táo còn chua mãi ở đầu môi . III. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 19752. Sự thức tỉnh ý thức cá nhân trên tinh thần nhân bản, dẫn đến sự nổi trội của khuynh hướng thế sự - đời tư Sự phê phán, hoài nghi và mỉa mai đối với những giá trị cũ, sự sụp đổ của các thần tượng cũ. Nỗi buồn, sự ưu tư gắn với một thực tại rối ren phức tạp, với những bi kịch nhân sinh trong hiện thực đời sống. Xuất hiện quan niệm mới về con người như một thực thể phức tạp, đa chiều, đa diện; khuynh hướng tự vấn ngày càng nổi trội.ĐƯỜNG TỚI THÀNH PHỐHữu Thỉnh Chị đợi chờ quay mặt vào đêmHai mươi năm mong trời chóng tốiHai mươi năm cơm phần để nguộiThôi tết đừng về nữa chị tôi buồnThôi đừng ai mừng tuổi chị tôiChị tôi không trẻ nữa, xóm làng thương ý tứ vẫn kêu côXóm làng thương không khoe con trước mặtHai mươi năm chị tôi đi đò đầyCứ sợ đắm vì mình còn nhan sắcVẫn được tiếng là người đứng vậyNhưng anh tôi vẫn cònAnh tôi che cho ngọn đèn khỏi tắtHai mươi năm áo gấm đi đêmChị màu mỡ mà anh tôi chẳng biếtNhưng chị tôi không thể làm như con rắn que cờiLột cái xác già nua dưới gốc cây cậm quẫyChị thiếu anh nên chị bị thừa raTrong giỗ tết họ hàng nội ngoạiBao nhiêu tiếng cười vẫn côi cui một mìnhNhững đêm trở trời trái gióTay nọ ấp tay kiaSúng thon thót ngoài đồn dân vệMột mình một mâm cơmNgồi bên nào cũng lệchChị chôn tuổi xuân trong má lúm đồng tiềnChị vẫn nhớ anh và mong anh như thếVà chị buồn như bông điệp xé đôiRằng tuổi trẻ không bao giờ trở lạiAnh đã nghe và cây cỏ cũng ngheCây thương anh làm vành lá ngụy trangDù vẫn biết không mát bằng bóng chịDù vẫn biết không ấm bằng tóc chịCỏ mùa khô một buổi vẫn tưng bừngChị thổi ù dằng dặc suốt đời anhChiếc khăn tay muốn làm buồm náo nứcChiếc khăn tay của một thời nước mắtSẽ tung cờ hạnh phúc trước hàng hiênNhưng đêm nay chị vẫn còn buồnNhẫn vẫn lỏng ngón tay khô héoGIỮA HAI CHIỀU QUÊN NHỚ                                        Bùi Sim Sim Chưa đủ nhớ để gọi là yêu Chưa đủ quên mà thành xa lạ Anh ám ảnh em hai chiều nghiệt ngã Nghiêng bên này lại chống chếnh bên kia. Ngôi sao nào thổn thức giữa trời khuya Dịu dàng quá lời thì thầm của gió! Ngủ ngoan thôi, ngọn cỏ mềm bé nhỏ Biết đâu chừng thiên sứ đến vây quanh... Trái tim đa mang chở tình yêu chòng chành Yêu với nhớ lắc lư nhịp sóng. Anh là gì giữa bốn bề vang vọng Em giật mình khi thốt gọi thành tên. BÙA LÁ                       Nguyễn Thị Đạo Tĩnh I.     Lá vàng tôi thả bùa mêCho ai nhặt về làm chút duyên chơi     Lỡ làng mười tám đôi mươiTôi đi chợ muộn kiếm cơi trầu già Tơ vương tóc rối chân gàAi mua tôi bán - để mà cầu duyên II.     Đợi người như đợi trăng lênNgười như chàng Cuội - người quên lối về.     Đêm dài - đêm thả bùa mêCho con đom đóm bờ đê lạc đường! III.     Buồn tình ngồi ngắm trăng suôngChẳng ai thương đến thì thương lấy mình.     Lá rơi lạc xuống sân đìnhBùa yêu tôi thả cho mình tôi yêu!CHỒNG CHỊ CHỒNG EMĐoàn Thị Lam LuyếnXưa thì chị. Nay thì emPhải duyên chồng vợ, nối thêm cho dàiNgỡ ngàng nặng cả đôi vaiNhững cao như núi, những dài như sôngĐược lúa, lúa đã gặt bôngĐược cải, cải đã chặt ngồng muối dưaMặn mà cũng khác ngày xưaBâng khuâng như chửa bao giờ bén duyên Gần được ấm, xa được êmDẫm vào ruộng hóa, vụt nên mùa màngCái giần vục phải cái sàngXui cho hai đứa nhỡ nhàng gặp nhau .Lá bùa từ thuở Mỵ ChâuLá bài Trọng Thuỷ còn đau đến giờ!Tình yêu một mất, nghìn ngờKhiến cho biển cứ khuất bờ trong nhau. Cái phận trước, cái duyên sauNào ai tính được dài lâu với trời ?Khi vui, muốn có một ngườiKhi buồn muốn cả đất trời sẻ chung.Đã từ hai mảnh tay khôngKể chi mẹ ghẻ, con chung, chồng người?Dở dang suốt nửa cuộc đờiBỗng dưng mọc một mặt trời trong nhau! Chị thản nhiên mối tình đầuThản nhiên em nhặt bã trầu về têm.III. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 19753. Văn học phát triển phong phú, đa dạng, hướng tới tính hiện đại nhưng không kém phần phức tạpNới lỏng và phá vỡ các thể thơ truyền thống, tăng cường tính chất “điệu nói” và vắt dòng. Bùng nổ mạnh mẽ các hình thức thơ tự do, cả về khuôn khổ lẫn số lượng. Sự phục hồi và phát triển của các thể loại văn xuôi trước 45 (tiểu thuyết tâm lý, phóng sự) cùng với sự hình thành của một số thể loại mới (truyện cực ngắn).Sự đa dạng và phong phú được thể hiện trên nhiều bình diện: đề tài, thể loại, thủ pháp, phong cách, khuynh hướng thẩm mỹ Thái độ của công chúng đối với văn học cũng thay đổi rất nhanh: từ phản bác, có khi quyết liệt, gay gắt đến dần dần chấp nhận và cuối cùng là có cả sự cổ vũ tuy còn dè dặt, thăm dò.DƯƠNG CẦM LẠNH Dương TườngChờ em đường dương cầm xanh dậy thì nõn dương cầm phố  Chờ em đường dương cầm sương chúm chím nụ dương cầm biếc  Chờ em đường dương cầm sim vằng vặc nụ dương cầm trinh   Chờ em đường dương cầm khuya ôi cái im đêm thơm mộng  Chờ em đường dương cầm trăng ứa nhụy, lạnh dương cầm xuân  Chờ em đường dương cầm mưa giọt giọt lá buồn dạ khúc  ... Xào xạc lòng tay khuya Anh về lối dương cầm lạnhVỢ ỐMNguyễn DuyKính tặng vợ nhân đầu xuân con Tuất – 1994Vừa một xuân, lại một xuânVợ ơi đại hạn đã gần một nămMột nhà là sáu miệng ănMột thi nhân hoá phăm phăm ngựa thồ Cái lưng em, sụn bất ngờTứ chi anh lõng thõng quơ rụng rờiThông thường thượng giới rong chơiTrần gian choang choác sự đời tuỳ em Nghìn tay nghìn việc không tênMình em làm cõi bình yên nhẹ nhàngThình lình em ngã bệnh ngangPhang anh xất bất xang bang sao đành Cha con Chúa Chổm loanh quanhAnh như nguyên thủ tanh bành quốc giaViệc thiên, việc địa, việc nhàMột mình anh vãi cả ba linh hồn (!)NGƯỜI ĐẸPLò Ngân SủnNgười đẹp trông như tuyết Chạm vào lại thấy nóng Người đẹp trông như lửa Sờ vào lại thấy mát Người không khát - nhìn thấy người đẹp cũng khát Người không đói - nhìn thấy người đẹp cũng đói Người muốn chết - gặp người đẹp lại không muốn chết nữa  Ơ! Người đẹp là ước mơ Treo trước mắt mọi người!

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pptvanhocvnsau1975_7396.ppt
Tài liệu liên quan